آموزش وردپرس
خانه / تحلیل محتوا / آموزش تحلیل محتوای کتب درسی به روش ویلیام رومی

آموزش تحلیل محتوای کتب درسی به روش ویلیام رومی

آموزش تحلیل محتوای کتب درسی به روش ویلیام رومی

ویلیام رومی، روش تحلیل کمی را در تحلیل محتوا به کار برد. وی در این روش به توصیف عینی ومنظم محتوای آشکار مطالب درسی و آزمایشگاهی پرداخت. هدف روش ویلیام رومی، پاسخ به این سؤال است که آیا کتاب و محتوای مورد نظر دانش آموزان را به طور فعال با آموزش و یادگیری درگیر می‌کند؟ همچنین وی محتوای درس را به سه قسمت: متن درس، تصاویر کتاب و سؤالات تقسیم می‌کند.

وی این ارزشیابی را شامل عناوین، شرح زیر تصاویر و پیش‌گفتار یا مقدمه نمی‌داند. متن درس دارای 10 مقوله، تصاویر 4 مقوله و سؤالات نیز دارای 4 مقوله هستند. تحلیل گر باید از یک سو، متغیرها را به روشنی تعریف کند و از سوی دیگر، شاخص‌هایی که اطلاعات محتوا بر اساس آن در مقوله قرار می‌گیرند، تعریف کند. مقوله‌ها به سه قسمت فعّال، غیرفعّال و خنثی تقسیم می‌شوند.

در طبقات غیرفعّال دانش آموزان مشغول فعالیت‌های علمی به معنای واقعی نمی‌باشند. در مقوله‌های فعّال، دانش‌آموزان با فعالیت‌های یادگیری و آموزش درگیرهستند. مقوله‌های خنثی، مقوله‌هایی هستند که نقش مهمی در ارزشیابی و تحلیل محتوا ایفا نمی‌کنند. می‌توان در ارزشیابی از آنها صرف نظر کرد.

الف. ارزشیابی متن

جملات یا محتوای مورد نظر را مطالعه کرده و هر کدام را در یکی از مقولات زیر قرار می‌دهیم:

1. بیان حقیقت: بیان ساده مفروضات و یا مشاهداتی که بوسیله فرد دیگری غیر از دانش‌آموز انجام پذیرفته است: آب در دمای 100 درجه به جوش می‌آید.

2. بیان نتایح یا اصول کلی (تعمیم‌ها): نظرات ارائه شده توسط نویسندگان کتاب دربارة ارتباط بین مفروضات وموضوعات مختلف: شاید بهترین کمکی که می‌توان به دستگاه گوارش خود نمود این است که خود را شاد نگه دارید.

3. تعاریف: جمله‌هایی که برای توصیف وتشریح یک واژه یا اصطلاح آورده می‌شود.

4. سؤالاتی که در متن آورده شده و پاسخ آن‌ها بلافاصله بوسیله مولف داده شده است.

5. سؤالاتی که ایجاب می‌کند تا دانش‌آموز پاسخ‌های داده شده به مفروضات بالا را تجزیه و تحلیل کند.

6. از دانش آموزان خواسته می‌شود نتایجی را که خود به دست آوردنده‌اند بیان کنند.

7. دانش آموزان آزمایشی را انجام داده، نتایج حاصل را تحلیل کنند. یا اینکه مسائل عنوان شده را حل کنند.

8. سئوالاتی که پاسخ آنها در متن نیامده است، و برای جلب توجه دانش آموزان ارائه می‌شود.

9. دانش آموزان تصاویر یا مراحل انجام یک آزمایش را مورد ملاحظه قرار دهد. به طور کلی، جملاتی که در هیچ کدام از مقوله‌های فوق نگنجد، در این مقوله جای می‌گیرد.

10. سؤالات مربوط به معانی بیان: از گزاره‌های فوق، گزاره‌ةای 1 الی 4 جزو مقوله‌های غیر فعّال، مقوله‌های 5 الی 8 جزو مقوله‌های فعّال و گزاره‌های 9 و 10 جزو مقوله‌های خنثی هستند. به منظور محاسبه ضریب درگیری دانش‌آموز با متن و یا سنجش سطح فعالیت فراگیر، می‌توان از این فرمول استفاده کرد:

ضریب درگیری دانش‌آموز با متن= مجموع مقوله‌های فعّال تقسیم بر مجموع مقوله‌های غیر فعّال

ضریب درگیری دانش‌آموز با محتوا، عددی است که بیانگر میزان فعّال بودن محتواست. دامنه این عدد، ممکن است از صفر الی بی نهایت باشد. اما به نظر ویلیام رومی، یک کتاب درسی زمانی فعال است که ضریب و شاخص درگیری آن، بین 0.4 تا 1.5 باشد. ضریب درگیری کمتر از 4/. بیانگر این نکته است که کتاب فقط به ارائه اطلاعات علمی می‌پردازد و از فراگیران می‌خواهد تا به دنبال حفظ کردن مطالب علمی باشند.

ضریب درگیری بالاتر از 1.5 ، نمایانگر کتابی است که درمورد هرجمله، تصویر یا سؤال، از دانش‌آموز می‌خواهد تا به تجزیه و تحلیل پرداخته و به فعالیت بپردازد. چنین کتاب‌هایی مفروضات و اطلاعات علمی کافی را در اختیار دانش‌آموزان قرار نمی‌دهند، بلکه فقط از آنها می‌خواهند تا به گونه‌ای فعالیتی را انجام دهند.

از نظر ویلیام رومی، این کتاب‌ها نیز به صورت غیرفعال ارائه شده است؛ زیرا فعالیت زیادی می‌طلبد و به اطلاعات کافی و شرایط فراگیران توجه نمی‌شود. محتوای برنامه درسی باید به گونه‌ای طراحی و ارائه شوند که دانش آموزان را نسبت به یادگیری برانگیخته و زمینه اکتشاف و پژوهش و عمل فعّالانه آنان را فراهم سازد.

ب. ارزشیابی تصاویر و اشکال

برای ارزشیابی تصاویر باید به ترتیب زیر عمل شود:

1. ده شکل را به صورت تصادفی انتخاب نمایید.

2. هر کدام از این تصاویر را تحلیل کرده و در یکی از مقوله‌های زیر جای دهید:

a. تصاویری که از آنها برای تشریح موضوع خاصی استفاده شده است.

b. تصاویری که از دانش‌آموز می‌خواهند با استفاده از موضوعات داده شده، فعالیت یا آزمایشی را انجام دهد.

c. تصاویری که برای تشریح شیوة جمع آوری وسایل یک آزمایش آورده شده است.

d. تصویری که در هیچ‌کدام از مقوله‌های فوق نگنجد.

از مقوله‌های چهارگانه فوق، مقوله a، غیرفعال و مقولة b فعّال قلمداد می‌شود. مقوله‌های c وd نیز مقوله‌های خنثی هستند. برای محاسبة ضریب درگیری، مقوله‌ها‌ی فعال بر مقوله‌های غیر فعال بخش می‌شوند:

مقوله‌های فعال تقسیم بر غیر فعال = ضریب در گیری دانش‌آموز با تصویر

ج)ارزشیابی سؤالات

برای ارزشیابی سؤالات به ترتیب زیر عمل می‌شود:

1. ده سوال را به صورت تصادفی، از ده فصل کتاب انتخاب نمایید.

2. هر یک از سؤالات انتخابی را در یکی از مقوله‌های زیر جای دهید.

a. سؤالی که پاسخ آن را به طور مستقیم می‌توان در کتاب یافت.

b. سؤالی که پاسخ آن مربوط به نقل تعاریف است.

c. سؤالی که برای پاسخ به آن، باید دانش‌آموز از آموخته‌های خود در درس جدید و نتیجه گیری در مورد مسایل جدید استفاده کند.

d. سؤالی که در آن از دانش‌آموز خواسته شده مسئله خاصی را حل کند.

در طبقه‌بندی فوق، مقوله‌های a و b در زمرة مقوله‌های غیرفعال و مقوله‌های c و d در زمرة مقوله‌های فعال قلمداد می‌شوند. برای تعیین ضریب درگیری دانش‌آموز با سؤالات نیز لازم است مقوله‌های فعّال بر مقوله‌های غیرفعّال تقسیم گردند:

مجموع مقوله‌های فعّال تقسیم بر غیرفعّال = ضریب درگیری دانش‌آموز با سؤالات

در نهایت، بعد از اینکه ضریب و شاخص درگیری دانش‌آموز با محتوا (متن، تصاویر، پرسش‌ها) مشخص گردید، تفسیر نتایج فرا می‌رسد. ضریب درگیری دانش‌آموز با محتوا، عددی است که نشان دهنده میزان فعّال بودن محتوا است. دامنه عدد به دست آمده ممکن است از صفر الی بی‌نهایت باشد، اما به نظر ویلیام رومی، زمانی یک کتاب درسی فعّال است که ضریب و شاخص درگیری آن، بین 0.4 تا 1.5 باشد : 0.4 ‹ ضریب درگیری ‹ 1.5 .

ضریب درگیری کمتر از 0.4 بیانگر این است که کتاب فقط به ارائه اطلاعات علمی می‌پردازد و از فراگیران می‌خواهد تا به دنبال حفظ کردن مطالب علمی ارائه شده باشند. چنین کتابی در زمرة کتاب‌های غیرپژوهشی به محسوب می‌شود که در آن دانش‌آموز هیچ‌ گونه نقش فعّالی در امر یادگیری به عهده ندارد. به او و به ذهن او به عنوان یک سیستم بانکی نگریسته شده که همواره، در پی حفظ و نگهداری و بایگانی مطالب است.

ضریب درگیری بزرگتر از 1.5 ، بیانگر کتابی است که در مورد هر جمله، تصویر، یا سوال، از دانش‌آموز می‌خواهد تا به نوعی تجزیه و تحلیل انجام دهد و به فعالیت بپردازد. چنین کتاب‌هایی مفروضات و اطلاعات علمی کافی را در اختیار فراگیران قرار نمی‌دهند، بلکه از دانش آموزان می‌خواهند تا به گونه‌ای فعالیتی را انجام دهند. از نظر ویلیام رومی، این کتاب‌ها نیز به صورت غیرفعّال ارائه شده‌اند؛ چرا که فعالیت زیادی می‌طلبد.

در حالی که، به اطلاعات کافی و شرایط فراگیر توجه نمی‌شود. بنابراین، به عقیده ویلیام رومی، کتابی مناسب و به صورت فعّال ارائه شده است که شاخص درگیری دانش‌آموز با محتوای آن کتاب، بزرگ‌تر از 0.4 و کوچک‌تر از 1.5 باشد. به عبارت دیگر، هر کتابی که به صورت فعّال ارائه می‌شود، باید حداقل 30% و حداکثر 70% مطالب و موضوعات علمی را ارائه دهد. در غیر این صورت، محتوای کتاب غیرفعّال خواهد بود. در نتیجه، محتوای برنامة درسی می‌بایست به گونه‌ای طراحی و ارائه شود که دانش آموزان را نسبت به یادگیری برانگیزد و زمینه اکتشاف و پژوهش و عمل فعّالانه آنان را فراهم سازد.

 

درباره ی شیرزاد محمدپور

با سلام این جانب شیرزاد محمدپور ، دارای کارشناسی رشته ی علوم تربیتی و آموزگار پایه های ابتدایی و مقیم تبریز هستم. من و همکارانم با همکاری یکدیگر در اداره و مدیریت این وب سایت تلاش خود را میکنیم. امیدوارم رضایتمند باشید.

همچنین ببینید

174

چگونه جدول ضرب را یاد بگیریم؟

چگونه جدول ضرب را یاد بگیریم؟ روش ها و اصول یادگیری جدول ضرب   دانلود …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.